شما اینجا هستید

پل مالان

پل مالان

پل مالان یکی از بناهای تاریخی هرات و از پل های زیبا و تاریخی افغانستان است که بر روی رودخانه هریرود در منطقه مالان ساخته شده است.
در گذشته های دور،کاروان های که از هرات به مقصد سیستان، قندهار و هند سفر می کردند، از این پل عبور می کردند.
پل مالان،در شکوفایی اقتصاد و درآمد مردم هرات نقش مهمی داشته و از همین رو در طول تاریخ،بارها بازسازی شده است.

درتاریخ حبیب السیر در مورد پل مالان چنین آمده است:

(پل مالان مبنی است بر 26 طاق که از خشت پخته و گچ و آهک ساخته شده و در هیچ یک از تواریخ هرات مذکور نیست که بانی آن کیست وآنچه السنه و افواه استماع می افتد آن است که ضعیفه ای آن را بناکرده است)
امابرخی مؤرخین به این عقیده اند که این پل در سال ۵۰۵ هجری قمری (برابر با ۱۱۱۰ میلادی) و در زمان سلطان سنجر سلجوقی به همین شکلی که اکنون هست، با اندک تفاوت، ساخته شد.
ولی از روی داستان هایی که در مورد پل مالان حکایت می کنند و بنا به اهمیت تجارتی و موقعیت جغرافیایی هرات، گمان می رود که تاریخ ساخت این پل خیلی نزدیک به تاریخ ساخت شهر هرات باشد. در برخی از این حکایت ها، تاریخ ساخت پل مالان تا پیش از ظهور اسلام نیز ذکر شده است.
برخی حکایت هایی که در مورد ساخت پل تاریخی مالان وجود دارد، شنیدنی است. بر اساس یکی از این حکایات، پیش از ظهور اسلام، دو خواهر مومن زرتشتی مذهب، به نامهای بی بی حور و بی بی نور که مرغداری داشته اند، از تخم مرغ برای ساخت پل مالان استفاده کردند. این روایت می گوید آن دو، در زمان ساخت پل مالان، در ملات و مصالح ساختمانی آن، تخم مرغ اضافه کردند تا زمانیکه پل مالان ساخته می شد آنها با استفاده از تخم مرغ در ملات یا همان مواد ساختمانی آن زمان، برای مقاوم ساختن پل در مقابل طغیان آب، مقاوم شود.

مالان روستای کوچکی است که در کنار هریرود قرار دارد. به گفته برخی مورخان، پیش از اسلام در این روستا آتشکده ای بوده که اهالی شهر هرات در این آتشکده عبادت می کردند.

در زمانی که بر روی رودخانه هریرود پلی وجود نداشت، مردم به سختی از آب عبور می کردند و خود را به آتشکده می رساندند. این روایت می گوید یک موبد آتشکده مالان به نام برزو - که فرزند نداشت و از بی فرزندی همواره رنج می برد - روزی دست به دامان اهورامزدا شد و گفت اگر مرا فرزندی باشد، به شکرانه آن، بر روی هریرود پلی خواهم ساخت که مردم بتوانند به آسانی از آب عبور کنند و به آتشکده بیایند، خداوند فرزندی به برزو ارزانی کرد و برزو نام او را فریدون گذاشت و سپس به وعده خود عمل کرد و این پل را ساخت .
مثنوی زهره و فریدون
راویان این حکایت می گویند که فریدون، شبی دختری را به خواب دید و عاشق او شد. این دختر زهره نام داشت و پدر او مردی ثروتمند بود. پدر زهره، یک روز به همراه دخترش برای نیایش به آتشکده مالان آمد و آنجا زهره و فریدون همدیگر را دیدند و عاشق هم شدند.
فکری سلجوقی از شاعران و تاریخ نگاران هرات، این داستان را در یک مثنوی به نام فریدون و زهره به نظم در آورده است که در بحر مثنوی یوسف و زلیخای جامی است.
سروده معروف "سر پل مالان" با لهجه هراتی، از روی مثنوی "زهره و فریدون" ساخته شده است:
سر پل مالان دختری دیدم
قشنگ و زیبا او را پسندیدم
قدش بلند بود
راست میگی ؟
موهایش چنگ بود
راست می گی ؟
باما به جنگ بود
راست می گی ؟
چه کنم وفا نداره
نظری به ما نداره
چه کنم وفا نداره
نظری به ما نداره
نمی یایه، نمی یایه ، نمی یایه
ای (این) دختر خوب خوبان هراته
ای دختر ماه تابان هراته
الهی کم مبادا سایهء او
ای دختر سرو بوستان هراته 

پل مالان در گذر تاریخ بارهاترمیم شده است.طبق مشاهده خانیکوف جغرافیه دان روسی که در عهد حکمرانی سلطان احمدخان به سال 1859 میلادی از هرات دیدن کرده این پل دارایی 23 طاق بوده است.مولوی خسته در کتاب معاصرین سخنورمیگویدکه این پل در دوره شجاع الدوله بازسازی شده است واین شعر نشانگر آن است:
پل مالان که سیلاب حوادث ـــــــــ غبار هستی اش بربادکرده
وزیر بـی نـظیر از روی تدبـیر ـــــــــ اساسش را زنو بنیاد کرده
به تاریخ بنایش گفت صدیق ــــــــ "شجاع الدوله خان آبادکرده"
در بدایع الوقایع تألیف قرن دهم هجری آمده است که پل مالان بیست و هشت طاق داشته است.طی دهه های اخیرخاصه درجریان جنگ دامنه دار،چندطاق این پل فروریخته بود و ترمیم اساسی آن توسط مؤسسه داکار وتمویل جامعۀ اروپایی در برج اسد 1374 ه.ش به پایۀ اکمال رسید.این پل در حال حاضر 21طاق دارد و عبورگاه عراده جات،چهارپایان و پیادگان است و در فصل سیلاب های بهاری هریرود منظرۀ جالبی را به نمایش میگذارد.
پل مالان در حال حاضر دارای ۲۲ دهنه یا طاق می باشد.

 

 

 

منبع: سایت هرات باستان



 

مولفه های فرهنگی: